1. Koncepti i Planit Lokal të Veprimit në Mjedis
Plani Lokal i Veprimit në Mjedis (PLVM) është dokument i politikës mjedisore vendore që pasqyron përparësitë dhe detyrat në fushën e mjedisit, veprimtaritë dhe masat që do të ndërmerren për zgjidhjen e tyre, identifikon organet dhe strukturat që do të angazhohen, secila në linjën e vet, si dhe përllogarit kostot dhe mbështetjen financiare të nevojshme. PLVM hartohet në nivel qarku, rrethi, bashkie e komune. Përgatitja e tij duhet mbështetur në metodën gjithëpërfshirëse ku çdo individ i komunitetit ka të drejtën e dhënies së kontributit të tij në këtë proces

Përmes përgatitjes së PLVMsë zhvillohen aftësitë e pushtetit vendor, subjekteve të ndryshme të interesuara për mjedisin dhe gjithe komunitetit; nxitet bashkëpunimi midis pushtetit vendor dhe atij qendror, organizatave jofitimprurëse, biznesit dhe subjekteve të tjera mjedisore, duke përkrahur shkëmbimin e lirë të informacionit dhe pjesmarrjen publike në proçesin e vendim-marrjes.

Procesi i përgatitjes së një PLVMje mund të kryhet në disa mënyra. Pikat e mëposhtme paraqesin një prej tyre:

Njohja e procesit dhe hartimi i strategjisë së punës për përgatitjen e PLMsë.
Ngritja e grupit (grupeve) të punës
Hartimi i strategjisë për përfshirjen e publikut
Përshkrimin e situatës ekzistuese në zonë. 
Përcaktimi afatgjatë i qëllimeve të komunitetit (krijimi i vizionit dhe realizimi i qëllimeve strategjike të së ardhmes)
Përcaktimi dhe vlerësimi i problemeve mjedisore lokale. 
Përshkrimi i hollësishëm i nevojave reale (përcaktimi i qëllimeve specifike dhe veprimeve konkrete prioritare).
Përshkrimi i hollësishëm i veprimeve të planifikuara.
Monitorimi i veprimtarive të planifikuara

PLVMtë janë të lidhura ngushtë edhe me zhvillimin e aktiviteteve të tjera, si programet kombëtare e rajonale të zhvillimit të qëndrueshëm, Axhendën Lokale 21 dhe sistemet për menaxhimin e mjedisit. Shumë prej këtyre programeve kanë metodologji të ngjashme, pasi përdorin qasjen sipas planifikimit strategjik dhe mbështeten në përfshirjen e gjerë të grupeve të interesuara. 
 

2. Përvoja rreth PLVMve në Shqipëri
Kërkesa që autoritetet vendore të hartojnë e zbatojnë Planet Lokale të Veprimit për Mjedisin (PLVM), është e hershme. Përgatitja e PLVM është e detyrueshme për vendet e Europës Qendrore dhe Lindore që kanë filluar proçesin e asocimit dhe që synojnë të integrohen në BE. Për vendin tonë, hartimi i këtyre planeve nga qeverisjet vendore është detyrë ligjore, e parashikuar shprehimisht nga neni 73 i ligjit të ri “Për mbrojtjen e mjedisit” 2002 dhe Planin Kombëtar të Veprimit në Mjedis (2001).

Kërkesat metodike për hartimin e këtyre planeve dhe përvojat e Tiranës, Dibrës, Fierit, Lezhës, Pogradecit dhe 17 komunave të Qarkut të Korçës, që e kanë realizuar këtë detyrë, janë një bazë më se e mjaftueshme referimi dhe ndihme konkrete për gjithë organet e qeverisjeve vendore që duan të angazhohen me hartimin e tyre. Si dokumenti bazë lokal nga i cili burojnë veprimtaritë e masat vendore për përdorimin e mbrojtjen e mjedisit, PLVM hartohen në nivel qarku, rrethi, bashkie e komune

Dokumenta të politikes mjedisore vendore të hartuara deri më sot në Shqipëri
Bashkia Tiranë: 1994, 2001
Bashkia Fier: 1998 - 1999
Qarku Dibër: 1998 - 1999
Bashkia Pogradec: 2000-2001
Bashkia Lezhë: 2002
17 Komuna (Qarku Korçë): 2003
 

3. Pjesëmarrja e komunitetit, kusht për PLVM efektive
Procesi i përfshirjes së komuniteteve është një ndër kriteret bazë që vlerëson shkallën e “pronësisë”mbi këtë dokument strategjik. Pjesëmarrja e vendit tonë në Konventën e Aarhusit “Për të drejtën e informacionit, pjesëmarrjes së publikut në vendimmarrjen mjedisore dhe të drejtën për t’ju drejtuar pushtetit gjyqësor” e bën procesin e pjesëmarrjes së publikut të detyrueshëm. Për të rritur pjesëmarrjen e komunitetit dhe për t’i siguruar atij një përfshirje sa më të gjërë në procesin e përgatitjes së këtyre strategjive PLVMtë kërkojnë ngritjen e:
Komisionit Këshillimor Teknik për të identifikuar, vlerësuar dhe renditur problemet mjedisore në komunitet
Komisionit të Qytetarëve për të nxitur kontributin e publikut dhe marrjen e vendimeve përfundimtare për përparësit mjedisore.

Këto komisione ftojnë përfaqësues nga grupe të ndryshme të interesuarish duke rritur në këtë mënyrë shkallën dhe profesionalizmin e pjesëmarrjes.

Komisioni Këshillmor Teknik:
Përbëhet nga vullnetarë, të miratuar nga Kryetari i Bashkisë dhe/ose Këshilli i Rrethit;
Eshtë përgjegjës për identifikimin dhe analizën e problemeve mjedisore në komunitet dhe renditjen e tyre bazuar në rreziqet relative ndaj shëndetit, eko sistemeve standartit të jetës; 
Përfshin njerëz nga komuniteti, specialistë në probleme mjedisore, profesorë, kërkues shkencorë, mjekë, konsulentë të ndryshëm, dhe njerëz që punojnë në fushat e mjedisit.

Komisioni i Qytetarëve për pjesëmarrjen publike:
Përfshin përfaqësues të komunitetit në përcaktimin e problemeve mjedisore dhe përparësive të vendosura;
Edukon dhe informon publikun me problemet mjedisore që ndeshen më shpesh;
Grumbullon informacion;
Siguron financime të projekteve, tërheqjen e granteve, donatorët.
Është përgjegjës për zhvillimin dhe zbatimin e planit për pjesëmarrjen e publikut, përcaktimin e përparësive mjedisore dhe hartimin e planit të veprimit në mjedis;
Përfshin përfaqësues nga të gjithë sektorët e komunitetit, qytetarët, OJFtë, biznesin, institucione akademike, pushtetin vendor dhe ndërmarrjet publike

Për një organizimin efektiv të procesit të planifikimit dhe zbatimit është e rëndësishme të ketë mbështetje logjistike dhe një koordinator projekti. Roli i koordinatorit të projektit është i rëndësishëm për zbatimin e suksesshëm të shumë detyrave. Ky person mund të zgjidhet nga stafi i administratës lokale, ose zakonisht është një person me përvojë i punësuar përkohësisht.

Detyrat e Koordinatorit të Projektit lidhur me pjesmarrjen e publikut janë:
Të zgjedhë strategjitë dhe taktikat;
Të zgjedhë metodat për edukimin dhe pjesëmarrjen e publikut;
Të ndihmojë për formimin e komisionit/eve të projektit;
Të veprojë si lidhje mes OJFve, biznesit dhe përfaqësuesve të pushtetit vendor;
Të informojë publikun rreth ecurisë së projektit (organizojë biseda të ndryshme, përgatisë materiale informative, etj.);
Të ndihmojë Komisionin Këshillimor Teknik për të grumbulluar të dhënat mjedisore dhe informacionin e nevojshëm;
Të lehtësojë arritjen e konsensusit në Komisionet e Qytetarëve për përparësitë mjedisore;
Të monitorojë zbatimin e PLVMsë;

Shkëmbimi i informacionit ndërmjet grupeve të punës dhe koordinatorit të projektit është i rëndësishëm për realizimin e sukseshëm të PLVMsë. Kjo mund të kryhet përmes mbledhjeve të rregullta, raporteve të ecurisë, etj).
 

4. Identifikimi i aktorëve pjesëmarrës
Cilët janë njerëzit që duhet të përfshihen në PLVM? Cilët janë njerëzit, bizeneset, organizatat dhe agjencitë publike që mund të kenë interesa të drejtpërdrejtë në mbrojtjen e mjedisit? Cilët janë aktorët kryesorë ose grupet e komunitetit me interesa institucionale në fushën e mjedisit? Përgjigjet e këtyre pyetjeve do të jepnin një listë të aktorëve pjesëmarrës në procesin e PLVM-ve. Nga përvoja në Shqipëri disa prej tyre mund të jenë: 

Autoritetet vendore – është aktori thelbësor në një proces PLVMje. Institucionet e qeverisjes vendore kanë përgjegjësi të drejtëpërdrejtë për zbatimin e pjesës më të madhe të veprimeve që dalin nga Plani Lokal Mjedisor. Nesë është e mundur, përfshirja në procesin e hartimit të PLM-së e përfaqësues të komunës dhe Këshillit të Komunës ndihmon procesin.

Organizatat mjedisore dhe organizatat e tjera që kanë aktivitete në fushën e mjedisit. Të tilla mund të jenë organizatat mjedisore, grave, rinore, grupe nxënësish, grupime fermerësh, etj.

Bizneset dhe sipërmarrjet private shpesh janë ndotësit kryesorë të mjedisit dhe punojnë në bazë të shfrytëzimit të burimeve natyrore lokale. Interesat e tyre lidhen ngushtë më ato ekonomike të komunitetit.

Ndërmarrjet e shërbimeve publike që menaxhojnë ujin e pijshëm, mbeturinat e ngurta, ujrat e zeza, kanë njohje mbi problemet mjedisore dhe kushtet e këtyre shërbimeve.

Specialistë mjedisorë përfshirë ekologë dhe specialistë të shkencave natyrore, arkitektë, agronomë, ekonomistë, etj.

Organe të qeverisjes rajonale përfshirë këtu inspektoriatet mjedisore dhe shëndetësore rajonale, etj.

Shkolla dhe universitete, sidomos departamentet e shkencave mjedisore apo mësuesit e biologjisë, ekologjisë dhe shkencave të tjera natyrore si dhe ekonomisë, arkitekturës e shkencave sociale.

Pronarë të tokave dhe fermerë, pronat e të cilëve mund të ndikohen drejtpërsëdrejti nga problemet mjedisore si p.sh. ekzistenca në afërsi të një vend-grumbullimi mbeturinash.

Media: përfaqësues të medias lokale, gazeta, radio, televizione, etj.

Aktorët që mund të përfshihen në proces, mund të jenë edhe jashtë zonës gjeografike në fjalë. Për shembull, një rehabilitim i ujrave të lumit ndikon edhe mbi komunitetet fqinje që gjenden në rrjedhën e poshtme të lumit. Anasjelltas, efektet e aktiviteteve ekonomike jashtë komunitetit në fjalë (p.sh. ndotja e ajrit) mund të shkaktojnë probleme mjedisore për komunitetin në fjalë.

Përfshirja sa më e shpejtë e aktorëve në procesin e përgatitjes së PLVMsë, është një faktor më shumë për suksesin, meqenëse kjo ndihmon që këto individë të ndjejnë më shumë ndjenjën e pronësisë në vendimet e marra. 
 

5. Aktivitete për përfshirjen e komunitetit
Rritja e ndërgjegjësimit të komunitetit është një hap paraprak pozitiv për fillimin e procesit të hartimit të PLVM. Qëllimi parësor i këtyre përpjekjeve për ndërgjegjësimin e publikut është informimi dhe edukimi i anëtarëve të komunitetit mbi fushën dhe qëllimet e PLVMsë si dhe për të nxitur kontributin e tyre në këtë proces. Për më tepër, ndërgjegjësimi i banorëve mund t’i nxisë ata për t’u përfshirë në veprimtari më aktive në kuadër të grupeve të punës. Përpjekjet për përfshirjen e komunitetit kërkojnë një komunikim të dyanshëm: edukimin e banorëve dhe tërheqjen e ideve, shqetësimeve dhe mendimeve të tyre. Ky proces i edukimit dhe tërheqjes së mendimeve garanton që prioritetet dhe zgjidhjet e identifikuara prej Komitetit Teknik të përfaqësojnë ato të një komuniteti më të gjerë.

Për të rritur ndërgjegjësimin e publikut mbi PLVM-në mund të merren parasysh:

Organizimi i një takimi nismëtar me komunitetin. Në këtë takim, banorët mund të njihen me Planin Lokal të Veprimit në Mjedis, përcaktojnë një vizion të komunitetit dhe fillojnë përcaktimin e problemeve mjedisore. Ky takim mund të shërbejë edhe për identifikimin e individëve që mund të kontribuojnë më shumë. 

Puna me median: mbulimi nga media lokale (gazeta, radio, TV) i aktiviteteve është i një rëndësie të veçantë.

Vëzhgime, studime mbi banorët e zonës: këto mund të kryhen në mënyra të ndryshme (intervistime, takime direkte, etj.), por të grumbulluar pikëpamjet e tyre për nevojën e PLVMsë, problemet mjedisore, etj.

Përgatitja e materialeve publicitare – përgatitja e materialeve që sqarojnë se ç’është PLVM, çfarë janë qëllimet e objektivat, dhe çfarë përfitimesh do të ketë komuniteti nëse ndërmerret një proces i tillë, botimi i një broshure me Planin e përfunduar, apo botimi dhe shpërndarja e një posteri që publikon procesin e PLM-së.

Organizimi i aktiviteteve festive komunitare: njerëzve u pëlqen të argëtohen! Ndaj mund të organizohen aktivitete në natyrë, konkurse mes shkollave, aktivitete të traditës, panaire, etj. Këto aktivitete mund të gërshetohen me veprimtari për përmirësimin e mjedisit, si grumbullim mbeturinash, pyllëzime, etj.

Disa nga aktivitetet e përfshirjes së publikut mund të synojnë grupime të veçanta të komunitetit. Kështu mund të organizohen takime me shoqatat e biznesit apo fermerëve për tu shpjeguar PLVMnë dhe kontributin e tyre.